- Ներկայացնել բջջի, հյուսվածքի կառուցվածքը:
- Բջջի կառուցվածք
Միմյանցից խիստ տարբերվող այնպիսի օրգանիզմներ, ինչպիսիք են՝ բակտերիաները, բույսերը, սնկերը, կենդանիները, այդ թվում նաև մարդը, ունեն միևնույն կառուցվածքային միավորը: Այդ տարրական կառուցվածքային միավորը, որից կազմված են բոլոր օրգանիզմները կոչվում է բջիջ:
Պարզվում է, որ կենդանի օրգանիզմները կարող են լինել միաբջիջ՝ բաղկացած ընդամենը մեկ բջջից, օրինակ՝ Բակտերիաները, կապտականաչ ջրիմուռները և այլն:
Կարող են լինել նաև բազմաբջիջ՝ կազմված տարբեր տեսակի բջիջներից, օրինակ՝ Բույսերը, կենդանիները, մարդը:
Բջիջները լինում են բուսական և կենդանական: Կենդանական և բուսական բջիջների միջև կան տարբերություններ, սակայն նրանք ունեն նման կառուցվածք: Բոլոր բջիջները կազմված են բջջաթաղանթից, ցիտոպլազմայից, կորիզից և օրգանոիդներից:
- Հյուսվածք, բջիջների և միջբջջային նյութի ընդհանուր ծագում, որոշակի կազմություն և ֆունկցիաներ ունեցող միասնական համակարգ։ Հյուսվածքների կազմությունը և ֆունկցիաները մշակվել են կենդանական աշխարհի էվոլյուցիայի ընթացքում։ Այդ ժամանակաընթացքում օրգանիզմի և արտաքին միջավայրի փոխազդեցությունը, գոյության պայմաններին հարմարվելու անհրաժեշտությունը նպաստել են որոշակի ֆունկցիաներով օժտված 4 տեսակ հյուսվածքների առաջացմանը՝ էպիթելային, շարակցական, մկանային, նյարդային։
- Օրգան, օրգան համակարգի կառուցվածքը և փոխադարձ աշխատանքը:
- Օրգան համակարգերը բաղկացած են տարբեր օրգաններից, որոնք աշխատում են միասին մեկ ընդհանուր գործառույթի կատարման համար։ Օրինակներ են՝
Ներզատական համակարգ: Բաղկացած է գեղձերից, որոնք արտադրում են հորմոններ և կարգավորում են տարբեր օրգանների գործունեությունը:
Նյարդային համակարգ: Կառավարվում է ուղեղի, ողնուղեղի և նյարդերի միջոցով, որոնց միջոցով փոխանցվում են ազդակներ մարմնի տարբեր մասերին:
Սիրտանոթային համակարգ: Ներառում է սիրտը և արյունատար անոթները, որոնք ապահովում են արյան շրջանառությունը և թթվածնի մատակարարումը հյուսվածքներին:
Մարսողական համակարգ: Ներառում է ստամոքս, աղիքներ և այլ օրգաններ, որոնք մասնակցում են սննդի մարսմանը և սննդանյութերի ներծծմանը:
Օրգան համակարգերը գործում են փոխկապակցված: Օրինակ, երբ մարսողական համակարգը կլանում է սնունդը, սիրտանոթային համակարգը ապահովում է այդ սննդանյութերի տեղափոխումը դեպի հյուսվածքներ, իսկ ներզատական համակարգը կարգավորում է մարսողության արագությունը:
Այս փոխգործակցությունը կարևոր է մարմնի առողջության և կենսագործունեության համար, և յուրաքանչյուր համակարգի ճիշտ աշխատանքը ապահովում է ամբողջ օրգանիզմի կայուն գործունեությունը։
- Գեղձերի տեսակները և գործառույթները:
- Գեղձերը մարմնի հյուսվածքների մասնագիտացված խմբեր են, որոնք արտադրում և արտազատում են տարբեր նյութեր՝ հորմոններ, ֆերմենտներ, քրտինք և այլն: Գեղձերը բաժանվում են երկու հիմնական խմբի՝ էկզոկրին (արտազատիչ) և էնդոկրին (ներազատիչ)։
1. Էնդոկրին գեղձեր
Էնդոկրին գեղձերը հորմոններ են արտադրում և դրանք անմիջապես արտազատում են արյան մեջ՝ ազդելով տարբեր օրգանների ու հյուսվածքների վրա:
Վահանաձև գեղձ: Արտադրում է թիրոքսին և տրիյոդթիրոնին հորմոնները, որոնք կարգավորում են նյութափոխանակությունը:
Ներբկայնաձև գեղձ: Արտադրում է ինսուլին և գլյուկագոն, որոնք կարգավորում են արյան մեջ շաքարի մակարդակը:
Հիպոֆիզ: Ունի ղեկավարող դեր այլ էնդոկրին գեղձերի գործունեության վրա՝ արտադրելով բազմաթիվ հորմոններ, այդ թվում՝ աճի հորմոն, պրոլակտին, ադրենոկորտիկոտրոպին:
Վերլիկակային գեղձեր: Արտադրում են ադրենալին և կորտիզոլ, որոնք պատասխանատու են սթրեսային իրավիճակներում օրգանիզմի պատասխանին:
Սեռական գեղձեր (անձնական և ձվարաններ): Արտադրում են սեռական հորմոններ՝ տեստոստերոն, էստրոգեն և պրոգեստերոն, որոնք վերահսկում են սեռական հասունացումը և վերարտադրողական ֆունկցիան:
2. Էկզոկրին գեղձեր
Էկզոկրին գեղձերը արտադրում են նյութեր, որոնք արտազատվում են մարմնի արտաքին միջավայր կամ մարմնի խոռոչներ՝ բերան, ստամոքս և այլն:
Քրտնագեղձեր: Արտադրում են քրտինք՝ օգնելով կարգավորել մարմնի ջերմաստիճանը:
Թքագեղձեր: Արտադրում են թուք, որը մասնակցում է մարսողությանը՝ սննդի տարրալուծման և կլլման համար:
Ստամոքսի գեղձեր: Արտադրում են ստամոքսահյութեր, որոնք պարունակում են ֆերմենտներ և աղաթթու, նպաստելով սննդի մարսմանը:
Արտաբերանային գեղձեր (լեղի գեղձեր): Արտադրում են լեղի, որը մասնակցում է ճարպերի մարսմանը:
Ջերմաստիճանային գեղձեր (յուղագեղձեր): Արտադրում են յուղային նյութեր, որոնք պաշտպանում են մաշկն ու մազերը:
Այս գեղձերը կարևոր են մարմնի կենսական գործառույթների վերահսկման համար՝ սկսած նյութափոխանակությունից մինչև պաշտպանական և մարսողական գործառույթներ:- Վերցնել մեկ գեղձային հիվանդություն և ներկայացնել:
- https://davitmskh.school.blog/2024/09/18/%d5%af%d5%a5%d5%b6%d5%bd%d5%a1%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6-3/
- Ֆլեշմոբ:
- արել եմ
- Ներկայացնել կենսաբանության բաժնի հղումը
https://davitmskh.school.blog/category/%d5%af%d5%a5%d5%b6%d5%bd%d5%a1%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6-8/
Դավիթ Հարությունյան 