19 և 5=19×1, 5×1= 1
25 և 45=5×5=25, 5x3x3=5
14 և 28=2×7=14, 2x2x7= 2, 7
36 և 4=3x3x2x2=36, 2×2=2
105 և 25=5x5x2x2+5, 5×5=5
15 և 65=3×5, 13×5=5
28 և 20=14×2, 2×10=2
6 և 11=6×11=66
4 և 31=4=4×31=204
67 և 27=67×27=1809
27 և 81=27= 3x3x3, 3x3x3x3
35 և 100= 5×7=35, 5x5x2x2= 5
25 և 200= 200:25=8
450 և 900=900:450=2
62 և 12=62×1, 12x=1
42 և 62= 3x2x7=42, 2×31=62=2
16 և 36=4×4=16, 4x3x3=4
Աժդահակ լեռը Գեղամա լեռնավահանի ամենաբարձր կետն է: Գտնվում է ՀՀ Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերի սահմանագլխին: Հանգած հրաբխային կոն է՝ 50 մ խորության և 500 մ շրջագծով խառնարանով, որի հատակը լցված է ջրով: Բացարձակ բարձրությունը 3597, 3 մ է, հարաբերականը՝ մինչև 500 մ։ Գոյացել է հրաբխային և լավային արտահոսքի հետևանքով։ Կազմված է գորշավուն խարամներից, լապիլներից և հրաբխային ռումբերից։
Գեղամա լեռների վիշապաքարերը
Գեղամա լեռներում շատ էին վիշապաքարերը, որոնք տարբեր ժամանակներում տեղափոխվել են: Սովետական ժամանակաշրջանում նույնիսկ բերվել են Երևան: Նոր Նորքի զանգվածում կա վիշապների պուրակ: Գեղամա լեռներից բերված մի հսկա վիշապ էլ կանգնած է «Վերնիսաժի» մոտ՝ կառավարական շենքի դիմաց:Այժմ կանգուն են վիշապաքարերից երկուսը, որոնք գտնվում են Վանքի լճի ափին (Վիշապալիճ):Աժդահակ բարձրանալիս պետք է անպայման տեսնել նաև այդ վիշապաքարերն ու ժայռապատկերները:
Մաս և ամբողջ
Թվի մաս գտնելը
Եթե քառակուսին բաժանենք 2 հավասար մասի, ապա այդ մասերից մասը։
-ը կարդում ենք մեկ երկրորդ։
մաս կամ կես։
-ը հասկանանք այսպես՝ ամբողջը բաժանել 2 հավասար մասի և վերցնել 1 մասը։
Եթե քառակուսին բաժանենք 4 հավասար մասի, ապա այդ մասերից մասը։
-ը կարդացվում է մեկ չորրորդ։
մաս կամ մեկ քառորդ մաս։
-ը հասկանանք այսպես՝ ամբողջը բաժանել 4 հավասար մասերի և վերցնել 1 մասը։
ասելով հասկանում ենք ամբողջը բաժանել 16 հավասար մասերի և վերցնել 1 մասը։
Առաջադրանքներ
Պատկերներից յուրաքանչյուրի վրա նշված մասն արտահայտիր թվերով։
1/9
ա)
բ)
1/5
1/6
գ)
դ)3/10
ե) 3/9
Թվի մաս գտնելը
-րդ մասը կլինի՝
36։6=6Գտիր թվի նշված մասը։
-րդ մասը
160:4×1=40
-րդ մասը
250:5×1=50
-րդ մասը
3000:10×1=300
-րդ մասը
180:9×1=20
Հաշվիր։
-րդ մասը
245:5×1=49կգ
-րդ մասը
24:4×1=6 ժ
-րդ մասը
210:7×1=30 դրամ
Արտահայտիր նշված միավորներով։
ժ=60:6×1=10 ր
կմ = 1000:5×1=200 մ
օր = 24:12×1=2 ժ
տ = 12:4×1=3ամիս
ց =100:10×1=10 կգ
մ = 100:20×1=5 սմ
Жили-были на свете волшебный карандаш и фонарь. Каждый делал то, что умел. Карандаш рисовал и писал сказки, а фонарь освещал ночью комнату, в которой они жили. И вот однажды …
2. Прочитайте слова и напишите, как они называются. Например: Бегемот — животное; диван — предметы, вещи.
Бегемот-животное, болезнь-чувства, верблюд-животное, гроза-явления природы, дождь-явления природы, диван-предметы, вещи, доброта-качества человека, жадность-качества человека, инженер-люди, костюм-предметы, вещи, карандаш-предметы, вещи, охотник-люди, печаль-чувства, посудапредметы, вещи, вьюга-явления природы, радость-чувства, писатель-люди, друг-люди, упрямство-качества человека, актер-люди.
Впишите слова:…………………………. — люди;………………— животные; …………………. предметы, вещи;………………..— чувства, качества человека; ………………… — явления природы.
3. Прочитайте. Запишите слова в два столбика.
Музыка, композитор, картина, художник, певец, гнездо, птичка, бабочка, цветок, машина, водитель, учитель, стул, стол, дом, машина, звезда.
Кто? -композитор,художник,певец,водитель, учитель.
Что?-Музыка,картина,гнездо,птичка,бабочка,цветок,машина,сту-л,стол,дом,машина,звезда.
4. Из данных слов составьте предложения.
а) весенние, первые, цветы, Расцвели;
первые весенние цветы расцвели.
б) зелёные, На деревьях, листочки, распустились;
На деревьях листочки, распустились;
в) бегают, муравьи, В траве;
В траве бегают муравьи;
г) проснулись, ежи, В лесу, колючие;
В лесу проснулись колючие ежи;
д) звонкие, Раздаются, птиц, голоса.
Раздаются звонкие голоса птиц.
Ա
Ես իմ մանկության գարունները անց եմ կացրել մեր սարերում:
Շատ էի սիրում իմ տատոնց տունը ու միշտ այնտեղ էի լինում: Իմ քեռիներից ամենից փոքրը` Ահմադը, հովիվ էր:
Նա ինձ տանում էր, ման էր ածում գառների մեջ, հետը հանդից հաղարճի կարմիր ճյուղեր էր բերում ինձ համար, իսկ իրիկունները հանում էր սրինգը ու ածում:
Ու աստղալի, լուսնյակ գիշերները, ահագին խարույկի շուրջը բոլորած, ծափ էին տալի, խնդում էին իմ պապն ու տատը, իմ քեռիները, իսկ ես թիթեռի նման թրթռում, պար էի գալի նրանց շրջանի մեջ:
Ահմադը թուրքի անուն է, դրա համար էլ երբ մենք խոզի միս էինք ուտում, միշտ տանեցիք հանաք էին անում, ծաղրում, ծիծաղում էին Ահմադի վրա, թե` Ահմադը հայացավ, Ահմադը հայացավ…
Իհարկե, անունը լսողը կասեր թուրք է. բայց հենց ներս մտներ, տեսներ թե Ահմադը ինչպես է ժաժ գալի տանը, հերիք էր, իսկույն կիմանար, որ նա տան սիրելի տղան է:
Ում կամենում էր, տուն էր բերում, պատվում, ճամփու դնում: Աղքատը ողորմություն ուզեր թե հարևանը հացփոխ, իր ձեռքով տաշտից վերցնում էր, տալի: Տան աղջիկներին ու փոքրերին հրամայում էր, ծեծում էր, սիրում էր, ինչպես և մյուս քեռիներս: Անասունների համար հոգին տալիս էր: Մինը հիվանդանալիս գրեթե ինքն էլ հետն էր հիվանդանում, էնքան էր սիրում: Ինքն էլ էնպես սիրելի էր ամենքին: Ահմադը հիվանդանում էր թե չէ, մեր ուրախությունն էլ հետը կտրում էր: Ու ամբողջ օրը տատս ու պապս չորս կողմը պտտվում էին, ինչ որ լավ բան էին գտնում, շուրջն էին հավաքում, խնդրում էին, թե էլ ուրիշ ինչ կուզի սիրտը:
Բ
Մի առավոտ էլ վեր կացա, տեսնեմ` բոլոր տանեցիք տխուր են:
Իմ տատը արտասվելով քթքթում էր, ման էր գալի անկյուններում ու ինքը չէր իմանում, թե ինչ էր անում: Հարսներն ու աղջկերքը լուռ, տխուր ներսուդուրս էին անում: Վրանի դռան կողքին նստած խոսում էր իմ պապը, իսկ մի քիչ հեռու գլխակոր նստած էին քեռիներս:
— Աստված լինի քո օգնականը, բալա ջան, — խոսում էր պապս: — Չոր քարին գնալիս՝ չոր քարն էլ կանաչի քեզ համար: Պակաս օրդ խնդությունով անց կենա… Դե, վեր կաց, օրն անց է կենում, ճամփեդ երկար է: Վեր կաց, բալա ջան, աստված բարի ճամփա տա, ոտդ ոչ դիպչի քարի…
Ահմադը չուխի փեշով աչքերը սրբեց, վեր կացավ, եկավ մոտեցավ իմ պապին: Պապս գրկեց, համբուրեց Ահմադին, ու աչքերը լցվեցին արտասուքով:
— Քո աշխատանքը մեզ հալալ արա, Ահմադ ջան, մեր աղ ու հացն էլ քեզ հալալ լինի, քո մոր կաթնի պես: Մեզ մտիցդ գցես ոչ: Թե աջողություն ունենաս` իմացրու, որ մենք էլ ուրախանանք, թե պակասություն ունենաս` իմացրու, որ հարեհաս լինենք: Դե, գնա, քեզ մատաղ, աստված բարի ճամփա տա:
Ապա թե տատս գրկեց, համբուրեց Ահմադին, հետո մնացածները լաց լինելով ձեռն առան: Ապուշ կտրած փոքրերիս էլ Ահմադը համբուրեց և մի երկու կով, հորթ, գոմեշ, ձագ, մի կտրկան ոչխար, մի բարձած էշ առաջն արած, մի երկու շուն էլ ետը գցած, ճանապարհ ընկավ: Մյուս քեռիներս ուղեկցում էին Ահմադին:
— Աստված բարի ճամփա տա, Ահմադ ջան, գնաս բարով, բալա ջան, — ձեռքը ճակատին դրած ետևից ձայն էր տալիս պապս:
Գ
Ահմադը անցավ սարի մյուս կողմը, մյուս քեռիներս վերադարձան: «Բայց ինչո՞ւ էին լաց լինում մեր տանը, քեռի Ահմադը ո՞ւր գնաց», մտածում էի ես:
— Ահմադը ո՞ւր գնաց, նանի — հարցրի իմ տատին:
— Իրենց տունը գնաց, — պատասխանեց տատս:
— Իրենց տունը ո՞րն է…
— Ուրիշ տեղ է:
— Ահմադը ո՞վ էր որ…
— Ահմադը թուրք էր, մեր ծառան էր: Է՜, քանի տարի մեր տանն էր… Հիմի իր իրավունքն առավ ու գնա՜ց…
— Բա էլ չի՞ գալու:
— Չէ՜, բալա ջան, գնա՜ց…
Առաջադրանքներ
Բացատրի՛ր պատմվածքում ընդգծված բառերն ու արտահայտությունները։
անց կացնել-անց կացնել
ման ածել-ման տալ
ածել-նվագել
պար գալ-պարե
ժաժ գալ-շարժվել
Մինը-մեկը
անց կենալ-անցնել
աջողություն-հաջողություն
Դո՛ւրս գրիր դարձվածքները և բացատրի՛ր։
անց կացնել-անց կացնել
ման ածել-ման տալ
ածել-նվագել
պար գալ-պարե
ժաժ գալ-շարժվել
Ապուշ կտրած-զարմացած
Դո՛ւրս գրիր բարբառային բառերը և բացատրիր։
չուխ-հագուստ
հարեհաս-անմիջապես հասնել
աջողություն-հաջողություն
Ինչպե՞ս էր Ահմադը հայտնվել հայ ընտանքիում։ Տեքստում կա՞ այդպիսի հատված, որտեղ պատմվում է այդ մասին։
Ի՞նչպես էին տնեցիները վերաբերվում Ահմադին։ Դուրս գրի՛ր նրանց վերաբերմունքը բնորոշող հատվածները։
Ահմադը հիվանդանում էր թե չէ, մեր ուրախությունն էլ հետը կտրում էր: Ու ամբողջ օրը տատս ու պապս չորս կողմը պտտվում էին, ինչ որ լավ բան էին գտնում, շուրջն էին հավաքում, խնդրում էին, թե էլ ուրիշ ինչ կուզի սիրտը:
Բնութագրի՛ր Ահմադին։
Ահմադը բարի սրտով,կամեցող և բոլորին հասնող երիտասարդ էր,որին բոլորը սիրում էին ընտանիքի անդամի պես։
Ի՞նչ տրամադրությամբ Ահմադը տանեցիներին հրաժեշտ տվեց։ Դո՛ւրս գրիր այդ տողերը։
Ապա թե տատս գրկեց, համբուրեց Ահմադին, հետո մնացածները լաց լինելով ձեռն առան: Ապուշ կտրած փոքրերիս էլ Ահմադը համբուրեց և մի երկու կով, հորթ, գոմեշ, ձագ, մի կտրկան ոչխար, մի բարձած էշ առաջն արած, մի երկու շուն էլ ետը գցած, ճանապարհ ընկավ:
Փորձիր հորինել պատմվածքի շարունակությունը․ <Իսկ հետո Ի՞նչ եղավ>։
Ինչի՞ մասին է այս պատմվածքը, ի՞նչ է սովորեցնում։ Մի քանի նախադասությամբ ներկայացրու կարծիքդ։
Այս պատմվածքը ինձ սովորեցրեց, սեր կապչունի թե ինչ ազգություն ունի մարդը,կարևորը որ նա մաքուր հոգի ունենա։
Օրվա գործունեություն.
Բանավոր հաշվարկներ
Կրկնեք բազմապատկման աղյուսակը։
Թեմա՝ Ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկ և ամենամեծ ընդհանուր բաժանարար/ինքնաստուգում․
Անհրաժեշտության դեպքում թվերը պարզ արտադրիչների
վերլուծելով գտեք նրանց ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը և գտեք նաև նրանց ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։
25 և 35
25=5×5
35=7×5
(35;25)=5
[25,35]=175
18 և 36
(18,36)=18
[18;36]=36
10 և 50
(50,10)=10
[10,50]=50
7 և 11
[7,11]=77
(7,11)=1
4 և 18
4=2×2
18=2×3×3
(18,4)=2
[4,18]=36
15 և 60
(15,60)=15
[15,60]=60
3 և 17
(3,17)=1
[3,17]=51
4 և 24
[4,24]=24
(4,24)=4
33 և 11
(33,11)=11
[33,11]=33
14 և 42
(14,42)=14
[42,14]=42
19 և 38
[19,38]=38
(19,38)=19
12 և 28
12=2×2×3
28=2×2×7
(12;28)=4
[12,28]=84
30 և 35
(30,35)=5
[30,35]=175
56 և 18
(56,18)=2
[56,18]=504
9 և 7
(9,7)=1
[9,7]=63
Ես ինքս ինձ ստուգեցի և ես ինձ գնահատում եմ 10-ից 8-ը։
Այս շաբաթ մենք այցելեցինք Հովհաննես Կարապետյանի անվան Երկրաբանական թանգարան։ Առաջին դասից անմիջապես հետո շարժվեցինք։Ճանապարհը կարճ էր, քանի որ թանգարանը գտնվում է Երևանում։
Թանգարանում ցուցադրված են օգտակար հանածոների, ապարների, բրածո կենդանիների (ուշագրավ է Գյումրու ավազահանքում հայտնաբերված նախապատմական տրոգոնթերյան փղի կմախքը) և բույսերի նմուշներ, քարտեզներ։
Այնտեղ մենք լիքը բաներ տեսանք,օրինակ տարբեր ապարներ,մամոնտի կմախք,մեծ չորացրած խեցգետին և այլն։Քանի որ մենք ճամբարի ընթացքում նախագիծ էինք ունեցել ապարների մասին ընկեր Իվետայի հետ ,մենք շատ թե քիչ արդեն ծանոթ էինք որոշ ապարների ,իսկ մնացած մասը այնտեղ մեզ ներկայացնում էր և մանրամասն պատմում էր մեզ ուղեկցող երիտասարդը ։Ինձ շատ հետաքրքիր էր ,քանի որ ես այնտեղ առաջին անգամ էի։
Օրվա գործունեություն.
Բանավոր հաշվարկներ
Կրկնեք բազմապատկման աղյուսակը։
Թեմա՝ Ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը
Անհրաժեշտության դեպքում թվերը պարզ արտադրիչների
վերլուծելով գտեք նրանց ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը:
30 և 18=90
36 և 12=36
4 և 80=4
15 և 40=120
9 և 5=45
25 և 35=175
25 և 45=90
4 և 5=20
3 և 13=39
5 և 20=20
18 և 27=54
15 և 30=30
16 և 4=16
12 և 15=60
18 և 10=180
6 և 12=12
15 և 6=30
2 և 44=44
15 և 65=130
4 և 240=240
3 և 19=57
7 և 17=119
3 և 7=21
4 և 11=44
25 և 75=75
18 և 72=72
24 և 18=72
9 և 11=99
260 և 13=260
100 և 30=300
13 և 390=390
81 և 27=81
100 և 32=800
24 և 60=60
35 և 60=420
15 և 50=150
4 և 170=340
27 և 63=108
600 և 400=1200
Դավիթ Հարությունյան 